Bắt đầu sớm để có thời gian xây tư duy
Các bài toán chuyên thường không thưởng cho việc học mẹo ngắn hạn. Học sinh nên có thời gian đủ dài để quen với việc đọc đề kỹ, thử nhiều hướng giải và trình bày mạch lạc.
Nếu đợi đến giai đoạn cận thi mới tăng tốc, các em dễ bị quá tải và thiếu nền tảng cho những câu phân loại.
Tập trung vào số ít chuyên đề nhưng học thật sâu
Ở giai đoạn đầu, nên ưu tiên các mảng dễ tạo nền tư duy như biến đổi đại số, chứng minh bất đẳng thức cơ bản, hình học suy luận và bài toán logic số học.
- Mỗi chuyên đề nên có bộ bài từ cơ bản tới nâng cao
- Sau khi học xong phải có buổi chữa và phản biện lời giải
- Không chuyển chuyên đề mới quá nhanh khi nền cũ còn yếu
Rèn kỹ năng trình bày như một tiêu chí bắt buộc
Học sinh khá giỏi thường nghĩ ra ý tưởng nhưng lại mất điểm vì trình bày thiếu logic. Thi chuyên yêu cầu từng bước phải rõ và có căn cứ. Vì vậy, chữa bài trực tiếp và viết lại lời giải là bước không thể bỏ qua.
Thầy Long và hành trình chuẩn bị học sinh thi chuyên
Thầy Long bắt đầu nhận học sinh luyện thi chuyên Toán vào trường THPT Chuyên Huỳnh Mẫn Đạt từ khi còn rất ít trung tâm tại Rạch Giá chú trọng vào đối tượng này. Phần lớn lớp học thêm thời điểm đó chỉ tập trung vào luyện đề đại trà cho kỳ thi vào 10 phổ thông, trong khi đề thi chuyên đòi hỏi tư duy hoàn toàn khác. Thầy Long nhớ lại buổi đầu nhận một nhóm ba học sinh lớp 9 từ trường THCS Nguyễn Trung Trực: ba em đều đứng top đầu lớp nhưng khi thầy giao một bài toán bất đẳng thức cơ bản và yêu cầu tự trình bày, cả ba đều viết ra được hướng giải nhưng lập luận thiếu chặt chẽ và thiếu bước trung gian. Đó là xuất phát điểm điển hình của học sinh giỏi tại các trường THCS ở Rạch Giá: có bản năng tốt nhưng chưa được rèn luyện ngôn ngữ toán học theo đúng chuẩn chuyên.
Hành trình chuẩn bị cho kỳ thi chuyên mà thầy Long thường đặt ra gồm ba giai đoạn kéo dài khoảng 9-10 tháng với học sinh bắt đầu từ giữa lớp 8. Giai đoạn đầu tập trung xây nền tư duy: biến đổi đại số, bất đẳng thức, hình học phẳng nâng cao. Giai đoạn hai luyện giải bài nâng cao theo chuyên đề với yêu cầu trình bày ngày càng chặt chẽ hơn. Giai đoạn ba luyện đề chuyên tổng hợp và rèn phong cách giải đề trong điều kiện áp lực thời gian. Điều thầy Long nhấn mạnh với học sinh là: 'Thi chuyên không phải thi ai biết nhiều hơn, mà thi ai giữ được bình tĩnh và trình bày chính xác hơn trong cùng áp lực đó.'
Qua nhiều khóa, thầy Long nhận ra rằng học sinh ở Rạch Giá không thiếu năng lực để thi vào chuyên Huỳnh Mẫn Đạt, nhưng thường bị thiếu môi trường được thử thách đúng mức và được sửa lỗi đúng chuẩn. Khi được tiếp xúc sớm với các bài toán có độ khó phù hợp và được yêu cầu viết lại lời giải sau mỗi lần sai, các em tiến bộ rõ rệt, không chỉ ở kết quả thi mà còn ở cách tư duy và tiếp cận bài toán mới.
- Bắt đầu từ giữa lớp 8 để có 9-10 tháng chuẩn bị theo ba giai đoạn rõ ràng
- Học sinh giỏi tại Rạch Giá thường có bản năng tốt nhưng cần được rèn ngôn ngữ toán học chuẩn chuyên
- Thi chuyên đánh giá sự bình tĩnh và độ chính xác trong trình bày, không chỉ khả năng nghĩ ra ý tưởng
Cấu trúc đề thi chuyên Toán và những gì học sinh cần chuẩn bị
Đề thi vào lớp 10 chuyên Toán tại trường THPT Chuyên Huỳnh Mẫn Đạt là đề tự luận, thời gian thường là 150 phút với 4-5 bài toán có mức độ tăng dần từ nền tảng đến phân loại. Bài 1 và bài 2 thường là đại số và phương trình hệ phương trình ở mức vận dụng, yêu cầu trình bày đủ ý và chính xác. Bài 3 thường là hình học phẳng với các yếu tố chứng minh và tính toán kết hợp. Bài 4 thường là bài toán nâng cao về bất đẳng thức, số học hoặc hàm số đòi hỏi tư duy tổng hợp. Bài 5 là câu phân loại, thường chỉ một tỷ lệ nhỏ thí sinh làm được trọn vẹn. Thông tin về kỳ thi và chỉ tiêu tuyển sinh hàng năm được công bố trên cổng thông tin của Sở GD&ĐT Kiên Giang và tại https://moet.gov.vn.
Để chuẩn bị tốt, học sinh cần xây dựng kỹ năng trên bốn trụ cột: biến đổi đại số thuần thục không sai dấu, hình học có lập luận rõ ràng từng bước, bất đẳng thức nắm chắc các kỹ thuật cơ bản như AM-GM và Cauchy-Schwarz, và khả năng đọc đề phân tích yêu cầu nhanh để không mất thời gian hiểu sai. Ngoài ra, một điều thầy Long thường nhấn mạnh là học sinh cần luyện thói quen kiểm tra lại lời giải trước khi nộp bài, đặc biệt ở các bước tính toán dài và các bước suy luận có điều kiện. Trong phòng thi, một lỗi nhỏ không được phát hiện có thể làm sai toàn bộ một bài.
- Đề tự luận 150 phút, 4-5 bài tăng dần độ khó từ vận dụng đến phân loại
- Bốn trụ cột: đại số không sai dấu, hình học có lập luận, bất đẳng thức cơ bản, đọc đề nhanh và chính xác
- Luyện thói quen kiểm tra lại lời giải trước nộp bài là kỹ năng thi quan trọng
Những học sinh tiêu biểu đã đỗ chuyên Huỳnh Mẫn Đạt môn Toán
Trong số các học sinh mà thầy Long đã đồng hành qua kỳ thi chuyên, có một em học sinh mà thầy hay nhắc đến, tạm gọi là T.A., học sinh trường THCS Vĩnh Bảo ở Rạch Giá. T.A. bắt đầu học với thầy Long từ giữa lớp 8, thời điểm đó điểm Toán ở trường luôn trong top 3 của lớp nhưng khi thầy giao thử một bài bất đẳng thức mức cơ bản của đề chuyên thì T.A. không biết bắt đầu từ đâu. Sau gần 10 tháng học theo lộ trình ba giai đoạn, T.A. đỗ vào lớp chuyên Toán với điểm thuộc nhóm cao trong kỳ thi năm đó. Điều thầy Long ấn tượng nhất không phải là kết quả cuối mà là sự thay đổi trong cách T.A. tiếp cận bài toán khó: từ chỗ bỏ trống câu nếu không biết hướng ngay, T.A. học được cách thử từng hướng tiếp cận, ghi chú lại và điều chỉnh dần dần.
Một trường hợp khác là P.H., học sinh lớp 9 từ một trường THCS ở huyện ngoài thành phố Rạch Giá. P.H. có nền tảng tốt nhưng gặp khó khăn với hình học, đặc biệt là các bài chứng minh có nhiều bước suy luận liên tiếp. Điểm số trong các lần thử đề chuyên của P.H. ban đầu không đồng đều: bài đại số làm rất tốt nhưng bài hình thường chỉ được một nửa số điểm vì bỏ sót bước trung gian. Thầy Long tách riêng cho P.H. một bộ bài hình học từ cơ bản đến nâng cao và yêu cầu viết đủ lập luận ngay cả khi làm bài dễ, để xây thói quen trình bày đúng trước khi gặp bài khó. Đến kỳ thi chính thức, P.H. đỗ vào lớp chuyên Toán và phần hình học là điểm cộng lớn trong bài của em.
Những câu chuyện như T.A. và P.H. đều có điểm chung: các em không bắt đầu hoàn hảo, nhưng có đủ thời gian, đúng lộ trình và một người theo sát để điều chỉnh đúng chỗ. Kỳ thi vào chuyên Huỳnh Mẫn Đạt không cần học sinh siêu việt bẩm sinh, nhưng cần học sinh có tư duy cẩn thận, khả năng trình bày logic và tinh thần không bỏ cuộc khi gặp bài khó. Đó là những tố chất có thể xây dựng được qua quá trình luyện tập đúng hướng.
- T.A.: từ không biết bắt đầu bài bất đẳng thức đến đỗ chuyên Toán sau 10 tháng
- P.H.: xây thói quen viết đủ lập luận hình học từ bài dễ để giữ điểm bài khó trong đề thi thật
- Tố chất cần thiết không phải thiên tài mà là cẩn thận, logic và không bỏ cuộc